یاقوتی پور, آنیتا, فرشادفر, عزت اله, سعیدی, محسن. (1396). ارزیابی ژنوتیپ های گندم نان برای تحمل به خشکی با استفاده از روش ترکیبی مناسب. , 10(2), 247-256. doi: 10.22077/escs.2017.581
آنیتا یاقوتی پور; عزت اله فرشادفر; محسن سعیدی. "ارزیابی ژنوتیپ های گندم نان برای تحمل به خشکی با استفاده از روش ترکیبی مناسب". , 10, 2, 1396, 247-256. doi: 10.22077/escs.2017.581
یاقوتی پور, آنیتا, فرشادفر, عزت اله, سعیدی, محسن. (1396). 'ارزیابی ژنوتیپ های گندم نان برای تحمل به خشکی با استفاده از روش ترکیبی مناسب', , 10(2), pp. 247-256. doi: 10.22077/escs.2017.581
یاقوتی پور, آنیتا, فرشادفر, عزت اله, سعیدی, محسن. ارزیابی ژنوتیپ های گندم نان برای تحمل به خشکی با استفاده از روش ترکیبی مناسب. , 1396; 10(2): 247-256. doi: 10.22077/escs.2017.581

ارزیابی ژنوتیپ های گندم نان برای تحمل به خشکی با استفاده از روش ترکیبی مناسب

تنش‌های محیطی در علوم زراعی
مقاله 7، دوره 10، شماره 2، 1396، صفحه 247-256    اصل مقاله (825.96 K)
نوع مقاله: مقاله پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22077/escs.2017.581
نویسندگان
آنیتا یاقوتی پور1؛ عزت اله فرشادفر* 2؛ محسن سعیدی3
1دانش آموخته،گروه زراعت و اصلاح نباتات، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه رازی، کرمانشاه.
2استاد ،گروه زراعت و اصلاح نباتات، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه رازی، کرمانشاه
3دانشیار ،گروه زراعت و اصلاح نباتات، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه رازی، کرمانشاه.
چکیده
مقدمه
برای انتخاب ارقام مقاوم یا حساس به خشکی به کار بردن یک شاخص به‌تنهایی مطلوب نیست بلکه بهتر است مقاومت ژنوتیپ­ها با استفاده از چند شاخص ارزیابی گردد تا احتمال پیدا نمودن ژنوتیپ­های ایده­آل افزایش یابد. به همین دلیل در این مطالعه تکنیک جدیدی به نام تکنیک شاخص انتخاب ژنوتیپ ایده آل (SIIG) که برگرفته از مدل TOPSIS که اولین بار توسط ونگ و یون (Hwang and Yoon, 1981) پیشنهاد شد، معرفی گردیده است. برای انتخاب ژنوتیپ­های متحمل و حساس به خشکی با استفاده از سایر شاخص­های تحمل به خشکی به کمک روش SIIG تمام شاخص­ها و صفات به‌صورت یک شاخص درآمده و به همین جهت، رتبه‌بندی و تعیین ژنوتیپ­های برتر بسیار راحت­تر می­شود. بر اساس این تکنیک، بهترین ژنوتیپ، نزدیک­ترین ژنوتیپ به ژنوتیپ ایده­آل و دورترین از ژنوتیپ غیر ایده­آل است. ژنوتیپ ایده­آل یعنی ژنوتیپی که بیشترین تحمل به تنش را داشته و ژنوتیپ غیر ایده­آل بر این اساس ژنوتیپی است که بیشترین حساسیت به تنش را داراست. در روش SIIG می­توان با توجه به نظر محقق از تمام شاخص­ها به‌طور هم­زمان برای تصمیم­گیری در مورد انتخاب ژنوتیپ متحمل به خشکی استفاده نمود(Zali, et al., 2015).
مواد و روش‌ها
این پژوهش در قالب طرح بلوک­های کامل تصادفی با سه تکرار، در سال زراعی 93-1392 در شرایط تنش و عدم تنش خشکی در مزرعه تحقیقاتی و آزمایشگا­ه­های گروه زراعت و اصلاح نباتات پردیس کشاورزی دانشگاه رازی کرمانشاه اجرا شد.
مراحل محاسبه شاخص انتخاب ژنوتیپ ایده­آل (SIIG)
اگر در یک تحقیق فرض شود که n ژنوتیپ و m صفت یا شاخص وجود دارد، مراحل انتخاب بهترین ژنوتیپ با استفاده از روش SIIG، به شرح ذیل می­باشد: (1) تشکیل ماتریس داده­ها: که با توجه به تعداد ژنوتیپ­ها و تعداد شاخص­ها یا صفات مختلف موردبررسی، ماتریس داده­ها تشکیل می­شود. به­طوری­که ژنوتیپ­ها در ردیف و شاخص­ها در ستون ماتریس قرار می­گیرند.
2) استاندارد کردن ماتریس داده­های خام (بی مقیاس کردن داده­ها): از رابطه ذیل برای بی­مقیاس کردن داده­ها استفاده می­شود.
 
 (3) پیدا کردن ژنوتیپ­های ایده­آل و ژنوتیپ­های غیر ایده­­آل برای هر صفت (شاخص)
 (4) محاسبه انحراف از ژنوتیپ­های ایده­آل و ژنوتیپ­های غیرایده­آل: در این مرحله برای هر شاخص (صفت)، فاصله از ژنوتیپ­های ایده­آل و فاصله از ژنوتیپ­های غیر ایده­آل مربوط به آن شاخص (صفت) محاسبه می­شوند.
در آخرین مرحله، آماره شاخص انتخاب ژنوتیپ ایده­آل (SIIG) محاسبه می­شود.
 
نتایج و بحث
بر اساس شاخص­های تحمل تنش، میانگین بهره­وری، میانگین هندسی بهره­وری، شاخص عملکرد و شاخص پایداری عملکرد، هارمونیک، شاخص مقاومت خشکی، شاخص پاسخ به خشکی، K1STI، شاخص انتخاب ژنوتیپ ایده­آل  و تجزیه به مولفه های اصلی ژنوتیپ­های 12،1 و 15 ژنوتیپ­های متحمل به خشکی شناسایی شدند. ژنوتیپ شماره 12 کم­ترین فاصله ژنوتیپ ایده­آل (11.0=d+) را نسبت به سایر ارقام دارد و فاصله آن از ژنوتیپ غیره ایده­آل (.30=d-) بود. بر همین اساس، ژنوتیپ شماره 12 با .720= SIIG (نزدیک به یک)، متحمل­ترین ژنوتیپ معرفی شد و از طرفی ژنوتیپ شماره 4 بیشترین فاصله از ژنوتیپ ایده­آل (16.1=d+) را نسبت به سایر ژنوتیپ­ها دارد؛ بنابراین ژنوتیپ شماره چهار با 4.0= SIIG جزو حساس­ترین ژنوتیپ­ها شناخته شد. همچنین ژنوتیپ­های 1 و 15 با مقادیر d+ .690 و 77.0 و 5.0= SIIG، بعد از ژنوتیپ شماره 12 متحمل­ترین ژنوتیپ بودند. شاخص­های میانگین بهره­وری، میانگین هندسی بهره­وری، تحمل تنش، میانگین هارمونیک و K1STI دارای همبستگی مثبت و معنی­دار با عملکرد دانه در شرایط تنش و عدم تنش بودند بنابراین شاخص­های مذکور بهترین شاخص­ها برای شناسایی ژنوتیپ­های برتر هستند.
نتیجه‌گیری
شاخص انتخاب ژنوتیپ ایده­آل (SIIG) یک مدل گزینشگر بوده و به‌منظور انتخاب مناسب­ترین ژنوتیپ از بین ژنوتیپ­های موجود در محیط­های مختلف به کار می­رود. با استفاده از روش SIIG می­توان شاخص­های تحمل به خشکی، پارامترهای مختلف تجزیه پایداری یا صفات مختلف را به‌صورت یک شاخص واحد درآورد و انتخاب ژنوتیپ­های برتر را مطمئن­تر و دقیق­تر انجام داد.
کلیدواژه‌ها
تجزیه به مؤلفه‌های اصلی؛ تنش؛ ژنوتیپ ایده آل؛ شاخص‌های تحمل؛ گندم
مراجع
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 1,731
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,201