تحلیل معنایی نقوش بناهای قاجاری در بافت قدیم شهر بیرجند (بر اساس رویکرد معناشناسی دیداری) | ||
| نگارینه هنر اسلامی | ||
| دوره 11، شماره 27، 1403، صفحه 139-157 اصل مقاله (1.81 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22077/nia.2023.6208.1712 | ||
| نویسندگان | ||
| فهیمه رضویان1؛ علی زارعی2؛ مریم ظهوریان* 3؛ حسین کوهستانی4 | ||
| 1دانشجو کارشناسی ارشد باستان شناسی. دانشگاه بیرجند | ||
| 2دانشگاه بیرجند | ||
| 3گروه باستان شناسی، دانشکده هنر ، دانشگاه بیرجند | ||
| 4استادیار گروه باستان شناسی دانشکده هنر دانشگاه بیرجند | ||
| چکیده | ||
| بافت تاریخی شهر بیرجند در خراسان جنوبی دارای آثار معماری شاخصی از دوره قاجار و پهلوی است که تا کنون بررسی کاملی بر روی نقوش به جای مانده از دوره قاجار بر اساس رویکرد معناشناسی دیداری صورت نپذیرفته است. بر این اساس در این پژوهش که به شیوه توصیفی – تحلیلی با ماهیت تاریخی انجام پذیرفته است در ابتدا تمامی بناهای قاجاری با مراجعه به آرشیو میراث فرهنگی و بازدید میدانی مشخص و عکسبرداری شدند. سپس تمامی بناهای مورد مطالعه در چهار دسته باغ، منازل شخصی، حسینیه و مدارس طبقهبندی گردید و از میان هر دسته یک بنای شاخص انتخاب شد. دلایل انتخاب بر اساس شاخص بودن و سالم بودن بنا، وجود نقوش متعدد و عدم تغییر نقوش در دورههای مختلف بوده است. سپس بر اساس رویکرد معناشناسی دیداری هر نقش به صورت منفرد، نمادشناسی و ریشه شناسی گردید. سپس مجدداً تمامی نقوش یک بنا، در بافت خود (باغ، منازل شخصی، حسینیه مدارس) و فضای گفتمانی دوره قاجار (نگاه مذهبی، اجتماعی و سیاسی) تحلیل و خوانش معنایی شدند چرا که در این رویکرد تنها طبقهبندی ساختاری و نمادشناسی مد نظر نیست بلکه تحلیل معنایی نقوش بر اساس دیدگاه گفتهپرداز و گفتمان جامعه است. بر این اساس مشخص شد که نقوش دوره قاجار در بافت تاریخی بیرجند بر اساس مؤلفههای نقوش ایران باستان نقش شدهاند و نقوش غربی کمتر در آن قابل روئیت است که این عملکرد در دوره پهلوی تنزل یافته و بر طراحی نقوش غربی افزوده شده است. همچنین بر اساس معناشناسی نقوش و کتیبههای بدست آمده مشخص شد که دیدگاه مذهبی و اجتماعی این منطقه بر اساس دیدگاه مذهب شیعه بوده است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| بافت تاریخی؛ بیرجند؛ معناشناسی؛ قاجار | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 993 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 638 |
||