دانشجوی دکتری مرمت آثار فرهنگی تاریخی دانشگاه هنر اصفهان
چکیده
طلا کاری از جمله تزیینات ارزشمند و نفیس دوره قاجار است که در کاخ ها و عمارات دولتی و نیز در برخی از منازل اشراف و صاحب منصبان آن دوره، در کنار تزیینات دیگر، چشم نوازی می کند؛ وجود این گونه از تزیینات در هر یک از عمارات دوره قاجار، نشانگر شکوه، ارزشمندی و نیز جایگاه والای اجتماعی هر یک از بناها بوده و نمایی درخور شکوه و عظمت آنها را به تصویر می کشد.از آنجا که این آرایه نفیس و ارزنده با روش ها و تکنیک های مختلف و متنوعی در این دوره، از جمله استفاده از ورق طلا، استفاده از طلا به صورت پودر آمیخته با بست، تزیینات زرافشان و...به کار رفته است؛ از این رو، هدف از انجام این مقاله این است که گونه شناسی تزیینات مطلا در دوره قاجار شناسایی و مورد ارزیابی قرار گیرد. از این رو با شناسایی و مقایسه تزیینات طلاکاری، در عمارات مختلف دوره قاجار در اصفهان (خانه های قدسیه، شهشهانی و حقیقی) و انجام بررسی های فن شناسانه بر روی این گونه از تزیینات ارزنده، مطالعات گسترده ای با هدف دست یابی به شناخت چگونگی روش اجرای تزیینات طلا چسبان و نحوة لایه نگاری آنها در دوره قاجار، انجام گردید و پس از نمونه برداری، در راستای دست یابی به اطلاعات جامع، از آزمایشات متنوع شیمی کلاسیک و دستگاهی (SEM-EDX,XRD,FTIR…) جهت تعیین نوع مواد سازنده و روش اجرای لایه چینی بهره گرفته شد. تا به این پرسش ها که:روش اجرای تزیینات طلا کاری در دوره قاجار چگونه است؟ آیا در ادامه دوره های پیش از خود است یا متفاوت می باشد؟ و این که آیا تزیینات طلاکاری در خانه های دوره قاجار یکسان بوده و به یک شیوه کار شده اند یا در هر خانه با یکدیگر تفاوت دارند؟ و به طور کلی چند روش در اجرای تزیینات طلا کاری خانه های دوره قاجار به چشم می خورد؟ و آیا می توان یک روش کلی برای اجرای تزیینات طلا کاری در خانه های دوره قاجار در اصفهان معرفی نمود؟ ،پاسخ داده شود. در نهایت با تحلیل نتایج داده ها و بررسی نتایج به دست آمده از انجام آزمایشات متعدد دستگاهی و شیمی تر، مشاهده گردید که در تزیینات طلاکاری خانه های قاجار، مواد و روش های متفاوت و متعددی به کار رفته است و حتی در یک عمارت تزیینات طلاکاری به دو شیوه اجرا گردیده اند. این تفاوت حتی در به کار بردن ترکیبات متفاوت در نوع ورق طلایی رنگ به کار رفته در شیوه های گوناگون طلاکاری و لایه چینی یک دیوار نیز دیده می شود. از این روست که لزوم انجام مطالعات ساختار شناسی و فن شناسی، پیش از هرگونه اقدامات حفاظتی، به ویژه در خصوص تزیینات طلاکاری در دوره قاجار، بیش از پیش به چشم خورد. با این امید که بتوان گامی هر چند بلندتر در جهت شناسایی، حفظ و تداوم این تکنیک ارزشمند و نفیس برداشت.
جناب، میر سید علی. 1376. الاصفهان. به کوشش محمدرضا ریاضی. تهران: انتشارات سازمان میراث فرهنگی.
شاکریان، شایان. 1386. ساختارشناسی روغن کمان در راستای حفظ و مرمت قلمدانهای تاریخی. پایاننامه ی کارشناسی ارشد، دانشگاه هنر اصفهان.
گودرزی، مرتضی (دیباج). 1388. آیینه ی خیال: بررسی و تحلیل تزیینات دوره ی قاجار. تهران: انتشارات سوره ی مهر (وابسته به حوزه ی هنری) و پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی.
مختاری، رضا و علیرضا اسماعیلی. 1385. هنر اصفهان از نگاه سیاحان (از صفویه تا پایان قاجاریه). تهران: انتشارات فرهنگستان هنر.
منشی قمی، قاضی میر احمد شرف الدین حسین. 1366. گلستان هنر. به تصحیح و اهتمام احمد سهیلی خوانساری. تهران: کتابخانه ی منوچهری.
هلاکویی، پرویز. 1387. فن شناسی و آسیب شناسی لایه چینی تزیینات برخی از بناهای دوره ی صفوی اصفهان (عالی قاپو، چهل ستون و هشت بهشت). پایان نامه ی کارشناسی ارشد، دانشگاه هنر تهران.
هنرفر، لطفالله. 1350. گنجینه ی آثار تاریخی اصفهان. اصفهان: کتابخانه ی سقفی، چاپ دوم.
Borges. R, I. Tissot, A. I. Seruya, R. J. C. Silva, S. Fragoso, B. Maduro and A. Pais.)2008(. Gilding and silvering surface decoration techniques and copper provenance studies of the tomb of D. Afonso of Portugal (15th century). X-RAY SPECTROMETRY. Published online in Wiley InterSciencem (www.interscience.wiley.com).
Dabrowa, Barbara. )2004(. The Conservation of Three Gilded Frames for the New Paintings Galleries at the Victoria and Albert Museum. V&A Conservation Journal No.46.
Derrick, Michele. )1999(. Infrared spectroscopy in conservation science. Los Angles: Getty conservation institute.
Duran, A and J. L. Perez-Rodriguez.)2008(. Degradation of gold and false golds used as gilding in the cultural heritage of Andalusia, Spain. Journal of cultural heritage 9 (2008) 184-188.
Duran, A and J. L. Perez-Rodriguez.) 2009(. Study of the gilding technique used in polychromed stones and ceramics by dedicated laboratory-made micro X-ray diffraction and complementary techniques.
Pages xxv-xlvii. Halahan, Frances. )1991(. The care of the gilded object. In book : Gilding and surface decoration. London: The United Kingdom institute for conservation of historic and artistic work of art.
Hasting, C. )1980(. The art and science of gilding. United States: Cornell university library.
Lins, Andrew. )1991(. Basic physical properties of gold leaf. In book: Gilded wood: conservation and history, Deborah Bigelow, Madison: Sound view press.
MacTaggart, P and A.MacTaggart. )1985(. Practical gilding. London: Mac and Me Ltd.
Thornton, Jonathan. )2000(. All that glitters is not gold: Other surfaces that appear to be gilded. In book: Gilded Metals: History, Technology and Conservation. Edited by Terry Drayman-Weisser. London: Archetype Pablication in association with AIC.
