پیوندهای مفید
آمار
| تعداد نشریات | 21 |
| تعداد شمارهها | 370 |
| تعداد مقالات | 3,922 |
| تعداد مشاهده مقاله | 5,345,330 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 3,572,065 |
شمایل شناسی بازتاب مشروعیت فرهنگی در نگاره معراج پیامبر(ص) در نسخۀ فالنامۀ امام صادق(ع) | ||
| نگارینه هنر اسلامی | ||
| دوره 12، شماره 30، اسفند 1404، صفحه 63-84 اصل مقاله (1.67 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22077/nia.2026.10444.2011 | ||
| نویسندگان | ||
| حسین بهروزی پور1؛ خشایار قاضی زاده* 2؛ پرویز حاصلی3 | ||
| 1دانشجوی دکترای تخصصی تاریخ تطبیقی و تحلیلی هنر اسلامی، دانشکده هنر، دانشگاه شاهد. تهران، ایران | ||
| 2دانشیار گروه هنر اسلامی، دانشکده هنر، دانشگاه شاهد تهران، ایران | ||
| 3استادیار گروه هنر اسلامی، دانشکده هنر، دانشگاه شاهد تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| معراج پیامبر(ص) از مضامینی است که با توجه به زمینههای اجتماعی، سیاسی و فرهنگی موجود در هر دوره، تخیل نگارگران مسلمان را به خود معطوف ساخته و حاصل آن، بازتابهای متفاوت و زیبای بصری و محتوایی این رویداد در نگارگری بوده است. در این پژوهش سعیشده ضمن مطالعة پیکره مبارک پیامبر(ص)، به همراه دیگر پیکرههای مصور شده در نگاره فالنامة امامصادق(ع)، به شناخت عناصر بصری نمادین بکار رفته در این نگاره و دستیابی به اهداف و زمینههای ایجاد این عناصر نمادین، جهت نشان دادن واقعه معراج پرداخته شود. سوالات پژوهش: نمادها و نشانههای مشروعیتبخشی به حکومت شاهطهماسب در دوره دوم حکومت وی در پیکرههای مصور شده در نگاره معراج فالنامةامامصادق(ع)، کدامند؟نمادها و نشانههای ظهور یافته در نگاره معراج فالنامه تحتتأثیر چه گفتمانهایی در دوره شاه تهماسب بودهاند؟ روش تحقیق در پژوهش حاضر به شیوه توصیفی– تحلیلی و با رویکرد آیکونولوژی پانوفسکی صورت میگیرد. روش گردآوری اطلاعات به صورت کتابخانهای (اسنادی) صورت گرفته است. در نیمه دوم حکومت شاهطهماسب به علت عُزلتگزینی وی و طرد هنرمندان از دربار و تشدید جریان تفکر دینی- فقهی و نهادینه شدن مفهوم ولایت و امامت توسط محقق ثانی برای اثبات جانشینی علی(ع)، بیان نمادین مقام شاهطهماسب صفوی به عنوان جانشینی به حق در دوران غیبت امامعصر(ع) به روشنی ملاحظه میشود. نگارگر معراج فالنامه، با توجه به عناصر نمادین فرهنگی مصورشده در این نگاره(شیر، شمشیر، حلقه جانشینی، پرچم سبزرنگ، صندل طلایی)، در لایههای پنهان معنایی نگارة خود با توجه به روایات شیعی در باب واقعةمعراج، ضمن اشاره به رابطة محکم بین دین و حکومت، جانشینی به حق شاهطهماسب را به موازات جانشینی به حق علی(ع) از طرف پیامبر(ص) و نظر فُقهای شیعی آن زمان دانسته و کوشش کرده برای وی در نظرگاه مردم کسب مشروعیت و مقبولیت نماید. ظهور نمادهای بکار رفته در این نگاره نیز تحت تأثیر گفتمان شیعی-فقهی حاکم بر نیمۀدوم حکومت شاهطهماسب بودهاست. | ||
| کلیدواژهها | ||
| عناصر نمادین فرهنگی؛ مشروعیت؛ آیکونولوژی؛ نگاره؛ فالنامه امام صادق(ع) | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم (1374). ترجمه مهدی الهه قمشه ای. قم: چاپخانه اعتماد.
ابنشهرآشوب مازندرانی، محمد بن علی (1379ق.). مناقب آل ابیطالب علیهمالسلام. قم: علامه.
ابن عبدالبر، یوسف بن عبدالله. (1412ق.). الاستیعاب فی معرفة الاصحاب. تحقیق: علی محمد البجاوی، بیروت: دارالجیل.
اولئاریوس، آدام (1369). سفرنامۀ آدام اولئاریوس (اصفهان خونین شاهصفی). مترجم: حسین کردبچه، تهران: کتاب برای همه.
پاکباز، رویین (1384). نقاشی ایران از دیرباز تا امروز. چاپ سوم، تهران: زرین و سیمین.
ـــــــــــــ (1392). دایرهالمعارف هنر. تهران: فرهنگ معاصر.
پانوفسکی، اروین (1396). معنا در هنرهای تجسمی. مترجم: ندا اخوانمقدم، تهران: چشمه.
پوراکبر، آرش (1396). فالنامۀ شاهتهماسبی. تهران: فرهنگستان هنر.
تاورنیه، ژان باتیست (1383). سفرنامۀ تاورنیه. مترجم: حمید اربابشیرانی، تهران: نیلوفر.
تربیت، محمدعلی (1377). دانشمندان آذربایجان. بهکوشش غلامرضا طباطباییمجد، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
حجاریان، سعید (1373). «نگاهی به مسئلۀ مشروعیت». راهبرد، شمارۀ 3، صص. 93ـ78.
حسینی، مهدی (1383). «فالنامۀ شاهتهماسب: حدوداَ 957ق.». هنرنامه، شمارۀ 23، صص. 56ـ43.
دسیلو فیگوئروا، دن گارسیا (1363). سفرنامۀ دن گارسیا دسیلو فیگوئروا. مترجم: غلامحسین سمیعی؛ تهران: نشر نو.
دلیر، نیره (1400). «گفتمان ظلالهی در تاریخنگاری عصر صفوی». جستارهای تاریخی، شمارۀ 2، صص. 100ـ79.
رستمی، مصطفی؛ سلیمیفرد، زهرا (1397). «بررسی نگارۀ معراج پیامبر با رویکرد آیکونولوژی (مطالعۀ موردی: نسخۀ فالنامۀ تهماسبی)». همایش ملی جلوههای هنر ایرانی اسلامی در فرهنگ، علوم و اسناد. رشت: دانشگاه گیلان. کد مقاله در سایت civilica.com: JELVEH01_369.
ساممیرزا (1314). تحفۀ سامی. بهتصحیح حسن وحید دستگردی، تهران: ارمغان.
سبزواری، ملامحمدباقر (1377). روضه الانوار عباسی. بهتصحیح اسماعیل چنگیزی اردهایی، تهران: میراث مکتوب.
شاقلانیپور، زهرا؛ قاضیزاده، خشایار (1394). رمزپردازی در نگارۀ معراج پیامبر(ص) در فالنامۀ تهماسبی بهروش آیکونولوژی اروین پانوفسکی». پیکره، دورۀ چهارم، شمارۀ 8، صص. 53ـ36. doi: 10.22055/pyk.2016.14559
ــــــــــــــــ؛ ـــــــــــــــــ؛ حاصلی، پرویز (1397). «بررسی تأثیر متون شیعی بر شمایلنگاری از امامعلی(ع) در نگارههای فالنامۀ تهماسبی». مطالعات هنر اسلامی، سال چهاردهم، شمارۀ 32، صص. 131ـ97.
شاهتهماسب اول (1363). تذکرۀ شاهتهماسب: شرح وقایع و احوالات زندگانی شاهتهماسب صفوی به قلم خودش. تهران: کاویانی.
شایستهفر، مهناز (1384)، هنر شیعی: عناصر هنر شیعی در نگارگری و کتیبهنگاری تیموریان و صفویان. تهران: مطالعات هنر اسلامی.
شجاعیزند، علیرضا (1376). مشروعیت دینی دولت و اقتدار سیاسی دین. تهران: تبیان.
شریعتمداری، فاطمه (1392). «طراحی باغ نور با نگاهی بر جایگاه نور در فرهنگ و معماری ایران». پایاننامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران، پردیس هنرهای زیبا.
شوالیه، ژان؛ گربران، آلن (1382). فرهنگ نمادها. مترجم: سودابه فضایلی، تهران: جیهون.
شهریباف، جعفر (1383). طهران قدیم. جلددوم، چاپ چهارم، تهران: معین.
شیخصدوق، محمد بن علی (1357). التوحید. قم: جامعۀ مدرسین.
شیخمفید. (1386). الارشاد. چاپ هشتم، مترجم: سیدهاشم رسولی محلاتی، تهران: فرهنگ اسلامی.
شین دشتگل، هلنا (1389). معراجنگاری نسخههای خطی تا نقاشیهای مردمی با نگاهی به پیکرنگاری حضرت محمد(ص). تهران: علمی و فرهنگی.
طباطبایی، محمدحسین (1374). ترجمۀ تفسیر المیزان. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
طبری، محمد بن جریر (1364). تاریخ طبری. مترجم: ابوالقاسم پاینده، جلد سیزدهم، چاپ دوم، تهران: اساطیر.
قاضیزاده، خشایار؛ شاقلانیپور، زهرا (1395). «تجلّی امامرضا(ع) در نگارههای فالنامۀ تهماسبی». بساتین، سال سوم، شماره 2ـ1(پیاپی 6ـ5)، صص. 40ـ11.
کاشفی سبزواری، ملاحسین (1350). فتوتنامۀ سلطانی. بهتصحیح و مقدمة محمدجعفر محجوب، تهران: محجوب.
کشاورز، زهراسادات؛ چلونگر، محمدعلی؛ منتظرالقائم، اصغر (1396). «تبیین و تحلیل نقش طبقات اجتماعی در فرآیند تمدن دولت صفویه». تاریخ اسلام و ایران، دورۀ بیستوهفتم، شمارۀ 34، صص. 167ـ139. doi: 10.22051/hii.2017.12649.1239
کلینی، ابوجعفر محمد بن یعقوب (1383). الکافی. بهتصحیح علیاکبر غفاری، تهران: دارکتب الاسلامیه.
کمپفر، انگلبرت (1363). سفرنامآ کمپفر. مترجم: کیکاوس جهانداری، چاپ سوم. تهران: خوارزمی.
کنگرانی فراهانی، منیژه و دیگران (1400). «معراج سلطانمحمد و برگرفتگی آن در سه نقاشی معاصر ایران با رویکرد پیشمتنیت ژنت». نگره، شمارۀ 59، صص. 73ـ61.
کیانمهر، قباد؛ تقوینژاد، بهاره (1390). «مطالعۀ تطبیقی مضامین کتیبههای کاشیکاری مدرسۀ چهارباغ اصفهان و باورهای عصر صفویه». پژوهشهای تاریخی، سال سوم، شمارۀ 10، صص. 156ـ133.
لشکری تفرشی، احسان (1400). «شناخت مؤلفههای آیین تشیع در برساخت انسجام اجتماعی در ایران عصر صفوی». ژئوپلتیک، دورۀ نوزدهم، شمارۀ 1، صص. 151ـ131.1dor: 20.1001.1.17354331.1402.19.69.5.6
محقق کرکی، علی بن حسین (1409 ق). الرسائل المحقق الکرکی. تحقیق الشیخ محمد الحسون، قم: مکتبه آیتالله المرعش النجفی.
مجلسی، محمدباقر (1403 ق). بحارالانوار. جلد پانزدهم، نجف: دارالکتاب اسلامی.
معین. محمد. (1381). فرهنگ فارسی معین. تهران: ندا.
منشی، اسکندربیک (1350). تاریخ عالمآرای عباسی. بهکوشش ایرج افشار، جلد یکم و دوم، تهران: امیرکبیر.
مهدیزاده، علیرضا (1394). «مقایسۀ تطبیقی نگارۀ معراج در خمسۀ نظامی و فالنامۀ تهماسبی». جلوۀ هنر، شمارۀ 14، صص. 16ـ5. doi: 10.22051/jjh.2016.2122
ـــــــــــــــــــ؛ بلخاری قهی، حسن (1393). «بررسی مضامین و نمادهای شیعی در نگارة معراج پیامبر(ص) در نسخة فالنامة تهماسبی». شیعهشناسی، دوره دوازدهم، شمارۀ 46، صص. 46ـ25.
نیکخواه، هانیه؛ شیخمهدی، علی (1389). «رهیافتی به سیاست فرهنگی ایلخانان در سدۀ سیزدهم/ هفتم در واکاوی نقوش سفالهای زرینفام ایران». مطالعات هنر اسلامی، شمارۀ 13، صص. 129ـ109.
هال، جیمز (1390). فرهنگ نگارهای نمادها در هنر شرق و غرب. مترجم: رقیه بهزادی، تهران: فرهنگ معاصر.
- Adams, Laurie Schneider (2010). The Methodologies of Art: An Introduction, 2nd ed., Westview Press, Boulder.
Canby, Shiela. (2004). Hunt for Paradise:court arts of iran.New York:Asia Sosiety.
-Farhad, Massumeh et al. (2010). Falnama: The Book of Omen, Thames & Hudson. USA.
- Falk, Toby. (1985).Treasures ofIslam.Bristol. Avon. England.
- Gombrich, Ernst H. (1972). Symbolic Images: Studies in the Art of Renaissance ІІ . London: Phaidon Press Limited.
-Membre, M (1993). Mission to the Lord Sophy Of Persia. London.
-Pieranti, G. “Iconografia e Iconologia”, in Atlas,(2016): pp. 1-8.
-Panofsky, E. (1955). Meaning in the Visual Arts, New York: Dobleday Anchor Book
-Shakibi, Zhand, (2007). Revolutions and the Collapse of Monarchy, Volume 42 of International Library of Historical Studies, London, I.B.Tauris& Coltd. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 127 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 27 |
||
نماد الکترونیک
سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب