پیوندهای مفید
آمار
| تعداد نشریات | 21 |
| تعداد شمارهها | 355 |
| تعداد مقالات | 3,969 |
| تعداد مشاهده مقاله | 5,578,520 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 3,731,200 |
بررسی میزان تاثیر نقش هندسه، مقیاس و تناسبات معماری بر ارتقای کیفی نمای محلات شهر بیرجند در دوره قاجاریه متکی بر روش تحلیل سلسه مراتبی | ||
| نگارینه هنر اسلامی | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 18 اسفند 1404 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22077/nia.2026.10413.2009 | ||
| نویسندگان | ||
| الهام رمضانی1؛ رضا میرزایی* 2؛ محسن وفامهر3؛ سید مسلم سیدالحسینی4 | ||
| 1دانشجوی دکترای معماری دانشگاه آزاد اسلامی واحد بیرجند، خراسان جنوبی،ایران | ||
| 2استادیار گروه هنر و معماری، ،دانشگاه آزاد اسلامی واحد بیرجند، خراسان جنوبی،ایران | ||
| 3استاد گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران/ دانشکده هنر و معماری،دانشگاه آزاد اسلامی | ||
| 4استاد گروه شهرسازی ،دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد،خراسان رضوی،ایران | ||
| چکیده | ||
| این پژوهش با هدف واکاوی هندسه و تناسبات معماری در سیمای محلات بافت تاریخی بیرجند در دوره قاجار، به تحلیل چگونگی طراحی و سازماندهی فضایی نماهای ساختمانهای سنتی این دوره میپردازد. معماری قاجار، متأثر از مفاهیم عمیق معماری ایرانی–اسلامی از یکسو و تأثیرپذیرفته از الگوهای معماری اروپایی از سوی دیگر است؛ تأثیری که منجر به شکلگیری سبکی التقاطی با ویژگیهای خاص خود شده و هندسه و تناسبات را بهعنوان شاخصترین مؤلفههای آن معرفی میکند. کامران دیبا و محمدعلی پیرنیا نیز در آثار خود بارها بر اهمیت این ابعاد در معماری ایرانی تأکید کردهاند.در این مقاله، با تمرکز بر محلات تاریخی بیرجند، روشهای بهکاررفته در بهرهگیری از هندسه و روابط تناسبی در طراحی عناصر نما مورد تحلیل قرار گرفته است. بررسی آثار موجود، تحلیل نقشهها و اسناد تاریخی نشان میدهد که معماران آن دوران درک عمیقی از تأثیر مقیاس انسانی، قدرت اقلیم و نقش فرهنگ و سنت در شکلدهی به سیمای شهری داشتهاند. پژوهش حاضر ضمن تبیین اصولی چون تناسب طلایی، مقیاس انسانی و محورهای دیداری و فضایی، ساختار هندسی نماها را پیرامون اصلیترین معبر بافت تاریخی، موسوم به معبر خواجهها، تحلیل میکند.روش تحقیق از نوع توصیفی–تحلیلی است و دادهها از طریق مطالعات کتابخانهای، مشاهدات میدانی و مصاحبه با خبرگان گردآوری شدهاند. برای تعیین مؤلفههای اصلی مؤثر بر نمای بناهای تاریخی، شش شاخصه شامل هندسه، مقیاس، تناسبات، سیمای محله، اقلیم و فرهنگ، بههمراه دوازده زیرشاخص مرتبط در ۴۴ نمونه موردی استخراج و سپس بر اساس دیدگاه متخصصان اولویتبندی شدهاند. در ادامه، با استفاده از پرسشنامههای مبتنی بر طیف لیکرت و روش گلوله برفی، دادههای تکمیلی گردآوری و برای وزندهی نهایی شاخصها از تحلیل سلسلهمراتبی (AHP) بر مبنای ماتریسهای زوجی توماس ال. ساعتی استفاده شده است.نتایج تحلیل سه محله تاریخی سرده، میانده و تهده بیرجند نشان میدهد که طراحی نماها نه تنها بازتابدهندهی پیوند عمیق با فرهنگ و تاریخ معماری ایرانی است، بلکه بیانگر روابط اجتماعی، اقتصادی و حتی سیاسی ساکنان نیز هست. این نماها در عین حفظ اصول فرهنگی، به بهترین شکل به چالشهای اقلیمی و محیطی پاسخ دادهاند. یافتههای نهایی بیانگر آن است که شاخص مقیاس با وزن 0.6 در جایگاه نخست اهمیت قرار دارد و پس از آن بهترتیب سیمای محله، هندسه، تناسبات، اقلیم و فرهنگ در شکلگیری سیمای کالبدی نقش داشتهاند.بهطور کلی، پژوهش حاضر با بازخوانی زبان الگوی محلات تاریخی بیرجند، تلاش دارد تا پارامترهای اصلی و هویتی مؤثر بر شکلگیری نماهای دوره قاجار را بر پایهی نقش هندسه و تناسبات تبیین کند؛ نتایجی که میتواند بهعنوان مبنایی برای تدوین اصول طراحی در بازآفرینی بافتهای تاریخی ایران مورد استفاده قرار گیرد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| بافت تاریخی بیرجند؛ سیمای محلات؛ تناسبات هندسی؛ معماری قاجاریه؛ تحلیل سلسلهمراتبی AHP | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 152 |
||
نماد الکترونیک
سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب