پیوندهای مفید
آمار
| تعداد نشریات | 21 |
| تعداد شمارهها | 370 |
| تعداد مقالات | 3,873 |
| تعداد مشاهده مقاله | 5,218,930 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 3,499,742 |
تحلیل ویژگیهای مضمونی و بصری تصویرسازی در نخستین نسخه چاپسنگی کلیلهودمنه 1282ه.ق؛ محفوظ در مخزن مخطوطات کتابخانه آستان قدس رضوی | ||
| نگارینه هنر اسلامی | ||
| دوره 12، شماره 30، اسفند 1404، صفحه 1-22 اصل مقاله (5.51 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22077/nia.2026.9845.1976 | ||
| نویسندگان | ||
| حنانه سادات ایازی1؛ فرزانه فرخفر* 2 | ||
| 1گروه ارتباط تصویری، دانشگاه نیشابور | ||
| 2دانشکده هنر و معماری، گروه ارتباط تصویری، دانشگاه تربیت مدرس، ایران | ||
| چکیده | ||
| کلیلهودمنه، به نثر نصراللهمنشی، از آثار برجسته ادبیات کلاسیک فارسی است که در دورههای مختلف، بهویژه عصر قاجار، بارها به تصویر درآمدهاست. با گسترش چاپسنگی در این دوران، نسخههای متعددی از این اثر پدید آمد که در تصویرسازی آنها شباهتهایی مشاهده میشود. مسئله اصلی پژوهش، بررسی شاخصههای بصری تصاویر نخستین نسخه چاپسنگی کلیلهودمنه (۱۲۸۲ ه.ق) موجود در کتابخانه آستان قدس رضوی و شناسایی سبک هنری تصویرگران آن است. در این راستا، پرسشهای اصلی عبارتند از: چه ویژگیهای مضمونی و بصری در تصاویر نسخه ۱۲۸۲ ه.ق بهکاررفته و چه تفاوت سبکی میان سه تصویرگر آن (میرزا جعفر، محمد باقرخان و عبدالمطلب) وجود دارد؟ هدف پژوهش، تحلیل مؤلفههای تصویری این نسخه و تبیین سبک هنرمندان آن است. روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر گردآوری دادهها از منابع کتابخانهای و اسنادی است. نتایج پژوهش نشانگر تنوع رابطه متن و تصویر در نسخه کلیلهودمنه ۱۲۸۲ است. علت این امر، حضور سه هنرمند تصویرگر است که سه سبک متفاوت را در تصویرگری این نسخه به نمایش گذاشتهاند. از منظر ساختار روایی، برخی تصاویر تکپلان و برخی چندپلان هستند که بیانگر تلاش تصویرگران برای ایجاد پیوستگی با روایت است. همچنین محدودیتهای فنی چاپسنگی سبب افزایش استفاده از نقوش تزئینی و سایهپردازیهای خطی برای ایجاد عمق و تنوع بصری شدهاست. ترکیببندیها با الگوهای سنتی و اصول نقاشی قاجاری هماهنگاند و توجه به نقاط طلایی و تقسیمبندیهای هندسی مشهود است. در مجموع میتوان اذعان داشت نسخه کلیلهودمنه ۱۲۸۲ نمونه بارزی از گذار تصویرگری ایرانی از سنت نگارگری به بیان چاپی و آغازگر تحول تصویرسازی چاپسنگی محسوب میشود. | ||
| کلیدواژهها | ||
| هنر قاجار؛ چاپسنگی؛ کلیلهودمنه؛ نسخه 1282ه.ق؛ تصویرسازی | ||
| مراجع | ||
|
امانی، فاطمه (1394). سیر
بدری، شهرود (1381). «تحلیل قصههای کلیلهودمنه». پایاننامۀ کارشناسیارشد، دانشگاه تبریز، دانشکدۀ ادبیات و زبانهای خارجی.برکترضایی، مرضیه (1392). «بررسی تطبیقی مصورسازی نمونههای کهن کتاب کلیلهودمنه با نمونههای معاصر آن، ضمن تأکید بر عناصر گرافیکی». پایاننامۀ کارشناسیارشد، دانشگاه تربیتمدرس، دانشکدۀ هنر.
بهروزی، بهدخت (1391). «بررسی کتب مصورشدۀ ادبیات کلاسیک فارسی بهشیوۀ چاپسنگی». پایاننامۀ کارشناسیارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز، دانشکدۀ هنر و معماری.
پاکباز، رویین (1402). دایرۀالمعارف هنر. 3 جلدی، تهران: فرهنگ معاصر.
تناولی، پرویز (1393). مقدمهای بر تاریخ گرافیک در ایران. تهران: نظر.
شگلووا، الیمپیادا (1388). تاریخ چاپسنگی در ایران. مترجم: پرویز منزوی، تهران: پویای معین.
شیخبگلو، پیمان (1399). «نقش تکنیک در تحولات کتابت و تصویرگری کتب سنگی دورۀ قاجار (با تاکید بر کتب چاپ سنگی کتابخانه مرکزی تبریز)». پایاننامۀ کارشناسیارشد، دانشگاه هنر اسلامی تبریز.
شیرازی، ماهمنیر (1396). «هویت زیباییشناختی نسخههای مصور چاپسنگی دورۀ قاجار». پایاننامۀ دکترا، دانشگاه الزهرا، دانشکدۀ هنر.
صدیقیپور، کبری (1383). «سیر تحول تصویری کلیلهودمنه در تصویرهای ایرانی». پایاننامۀ کارشناسیارشد، دانشگاه شاهد، دانشکدۀ هنر.فدوی، سیدمحمد (1386). تصویرسازی در عصر صفوی و قاجار. تهران: دانشگاه تهران.
کرمی، نگار (1398). «خوانش بصری کادر و پلانبندی آثار تصویری چاپسنگی دورۀ قاجار». پایاننامۀ کارشناسیارشد، مؤسسۀ آموزش عالی ارم.
مارزلف، اولریش (1389). تصویرسازی داستانی در کتابهای چاپسنگی فارسی. مترجم: شهروز مهاجر، تهران: نظر.
ـــــــــــــــ (1400). چاپ مصور: پژوهشی در کتابهای چاپسنگی فارسی. مترجم: محمدجواد احدینیا، تهران: مان.
منشی، نصرالله (1400). کلیلهودمنه. بهتصحیح مجتبی مینوی، چاپ چهل و هفتم، تهران: امیرکبیر.
میرلوحی، عطیهسادات (1395). «بررسی صفحهآرایی کتابهای چاپسنگی دورۀ قاجار». پایاننامۀ کارشناسیارشد، دانشگاه الزهرا، دانشکدۀ هنر.
نظری، شبنم (1397).- Marzolph, U. (2001). Narrative illustration in Persian lithographed books. Brill.- Marzolph, U. (2019). Illustrated printing: A research on the Persian lithographed books. Brill.- Ansari, F. M. (1986). Die Malerei der Qadjaren [Doctoral dissertation, Universität Tübingen].URL 1: https://english.spbu.ru/science-research-spbu/m-gorky-scientific-library-spbuURL 2: https://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=1141617&pageStatus=1&sortKeyValue1=&sortKeyValue2=URL 3: http://malekmuseum.org/tag/1990/%DA%A9%D9%84%DB%8C%D9%84%D9%87-%D9%88-%D8%AF%D9%85%D9%86%D9%87URL 4: https://opac.razavi.ir/faces/search/bibliographic/biblioFullView.jspx?_afPfm=602yobewzURL 5: https://ganjoor.net/monshi/kelile-demni/borzooye/sh1URL 6: https://ganjoor.net/monshi/kelile-demni/borzooye/sh5URL 7: https://ganjoor.net/monshi/kelile-demni/shahobaraheme | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 137 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 77 |
||
نماد الکترونیک
سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب