پیوندهای مفید
آمار
| تعداد نشریات | 22 |
| تعداد شمارهها | 354 |
| تعداد مقالات | 3,733 |
| تعداد مشاهده مقاله | 4,939,126 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 3,310,844 |
تحلیل محتوایی «شاهراه نجات»؛ منظومۀ شیعی در ستایش حضرت علی(ع) | ||
| پژوهشنامۀ فرهنگ و ادبیات آیینی | ||
| مقاله 10، دوره 4، شماره 2 - شماره پیاپی 8، مهر 1404، صفحه 211-236 اصل مقاله (659.14 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22077/jcrl.2025.9267.1208 | ||
| نویسندگان | ||
| مرتضی عمرانی* 1؛ نعمت الله پناهی2 | ||
| 1گروه آموزشی زبان و ادبیات فارسی دانشگاه پیام نور، تهران، ایران | ||
| 2دانش آموختۀ دکترای زبان و ادبیات فارسی، مدرس مدعو دانشگاه فردوسی مشهد | ||
| چکیده | ||
| منظومههای شیعی حاوی اطلاعات ارزشمندی دربارۀ معارف اهل بیت (ع)، فضایل ائمه (ع) و همچنین رویدادهای سیاسی اجتماعی قرون اولیۀ اسلام از منظر شیعیان هستند. این گنجینههای ادبی در عین معرفتافزایی، واکنش شاعران به آرمان دینی سیاسی شیعیان و ظلم و ستم حاکمان وقت را در قالب تولّی و تبرّی نشان میدهند. این پژوهش میکوشد یکی از مهمترین نمونههای منظومههای شیعی؛ یعنی منظومۀ «شاهراه نجات» اثر مجذوب تبریزی را به روش تحلیل محتوایی معرفی کند. به این منظور، چهارچوب مفهومی و عناصر تشکیل دهندۀ منظومه «شاهراه نجات» بررسی شده است. علاوه بر این، کشف و تحلیل مضامین عمیق دینی، عرفانی و اجتماعی نهفته در «شاهراه نجات» و بررسی تأثیر این مضامین بر درک معنوی و شناخت عرفان شیعی مورد تاکید بوده است. نتیجۀ پژوهش نشان میدهد شاعر در این اثر، مسیر نمادین سیر و سلوک معنوی «دل» در پی یافتن «کلید نجات» را مد نظر داشته است. مسیر سفر دل که ضمن استفاده از زبان روایی در قالب مناظره با کوه، دریا، آسمان و شب به شکل تمثیلی با ساختن خانۀ دل برای «یار» آغاز میشود، بهعنوان فرایند تکامل روحانی ترسیم شده؛ به طوری که رهرو جویای حقیقت از کوه به دریا و از دریا به آسمان و از آسمان به شب و در نهایت، رسیدن به سرمنزل مقصود یعنی بارگاه قدسی حضرت علی (ع) بهعنوان مظهر کمال و هدایت، نمادی از مراحل ترقّی و تحوّل انسان در مسیر کمال است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| منظومههای شیعی؛ شعر فارسی قرن یازدهم؛ مدح حضرت علی(ع)؛ شاهراه نجات؛ مجذوب تبریزی | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم. (ترجمۀ مهدی فولادوند).
آئینهوند، صادق. (1359). ادبیات انقلاب در شیعه. ج 1. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی
آئینهوند، صادق. (1362). ادبیات انقلاب در شیعه. ج 2. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی
آیتی، محمود. (1397). «ارزیابی سرودههای مذهبی شاعران برجستۀ شیعه در سده نهم هجری». عرفان اسلامی. س 14. ش 55. صص 175-191.
باباصفری علیاصغر و حیدری، بتول. (1392). «سیر تطور دهنامه و سینامهسرایی در شعر فارسی با تکیه بر تحلیل ساختاری و محتوایی». پژوهشنامه ادب غنایی دانشگاه سیستان و بلوچستان. س 11. ش 21. صص 25-48.
باقری، مهری. (1380). «دهنامهنویسی در ادب فارسی و دهنامۀ شاه شجاع» نشریه نامه انجمن. ش 3. صص 78- 89.
جعفریان، رسول. (1388). تاریخ تشیع در ایران از آغاز تا طلوع دولت صفوی. چاپ سوم. تهران: علم.
خانمحمدی، علیاکبر. (1378). «دهنامهسرایی یک نوع ناشناخته در زبان فارسی». گلچرخ. ش 21. اردیبهشت و خرداد. صص 17-20.
خراسانی، محبوبه و داوودی مقدم، فریده. (1390). «تحلیل دهنامههای ادبی از دیدگاه انواع ادبی». متنپژوهی، س 15. ش 50. صص 9-39.
ریاحی، محمدامین. (1378). کسایی مروزی: زندگی، اندیشه و شعر او. تهران: علمی.
شیخالرئیس کرمانی، محمد. (1388). شعر شیعی و شعرای شیعه در عصر اول عباسی. تهران: اطلاعات.
عباسیه کهن، سیدمحمد. (1372) «دهنامه سرایی در ادب فارسی و نگاهی به غزل- مثنوی». شعر. س 1. ش 1. صص 74- 78.
عوفی، محمد بن محمد. (1361). تذکره لباب الالباب به سعی و اهتمام ادوارد براون. تهران: فخررازی.
عیوضی، رشید. (1354). «دهنامهگویی در ادب فارسی و دهنامۀ حریری». نشریۀ دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تبریز. ش 116. صص 252-260.
غفورزاده، محمدجواد. (1393). خورشید کعبه. تهران: نشر جمهوری.
صفا، ذبیح الله. (1379). تاریخ ادبیات ایران. ج 3. تلخیص از محمد ترابی. تهران: فردوس.
صفا، ذبیح الله. (1373). تاریخ ادبیات در ایران. ج 3. مجلد اول. چاپ یازدهم. تهران: فردوس.
کاشی، حسن. (1388). دیوان حسن کاشی. به کوشش سید عباس رستاخیز. تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.
مجذوب تبریزی، محمدبن محمدرضا. (1390). دیوان مجذوب تبریزی. تصحیح و مقدمه: سجاد رسولی نوده. تهران: اقبال.
مجذوب تبریزی، محمدبن محمدرضا. (1397). شاهراه نجات. مقدمه و تصحیح: مرتضی چرمگی عمرانی و بهناز بخشی. مشهد: آهنگ قلم.
میسری. (1366). دانشنامه در علم پزشکی: کهنترین مجموعه طبی به شعر فارسی از حکیم میسری پزشک قرن چهارم هجری؛ به اهتمام برات زنجانی. تهران: مؤسسه مطالعات اسلامی دانشگاه مکگیل. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 192 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 39 |
||
نماد الکترونیک
سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب